Bugun 26.07.2007 de asiri sicaktan bunalan her Izmir’li gibi ben de evden cikmayarak bilgisayarimin basinda biriken islerimi toparlamaya calistim. Ancak ogleye dogru elektrikler kesildi. Once umursamadim. Tepkisiz bir sekilde oturup gelmesini bekledim. 2 saat sonra geldi. Tekrar islerimin basina dondum. Yaklasik 3-4 saat calistim.Tekrar elektrikler gitti. Bir sure bekleyelim nasilsa gelir diye kendimi avutup zaman gecirmeye calistim fakat aksam olmaya baslamisti ve ariza buyuk galiba eger gelmezse felaket olur, aslinda degil ruzgar esinti bile yok, bu ne menem bir is diye once 186’yi aradim. Telefondaki ses;

- “Kardesim trafo sismis.” (Yani yuku kaldirmiyor demek istedi herhalde.) “Baska ariza yok, sirayla elektrik veriyoruz” dedi.

Biraz detay isteyince “size bir numara vereyim orayı arayin” dedi. Verdigi numara 4355548. Aradim ve karsima cikan kisiye “Nedir bu trafo sismesi?” Ariza bu kadar buyuk mu? Yoksa hatlarda ariza var da vatandastan mı sakliyorsunuz? Onceden elektriklerin kesilecegini bildirmeniz gerekmez mi? Gibi sorular sordum. Once bana 186’yi arayin dedi karsidaki ses. Zaten orayi aradim ve sizin numaranizi onlar verdi deyince bir durakladi. Ve devamla;

-“Arkadasim hicbir hat arizasi yok. Maalesef elektrik yetmiyor. O nedenle sirayla veriyoruz. Yani sadece Guzelbahce degil, Konak, Alsancak, Cesme, v.b. her yer bu kesintiden etkileniyor. Barajlarda sular azaldi. İstenen verim elde edilemiyor. Uretim az tuketime yetmiyor. Kesintilerden bizim bile haberimiz olmuyor ki vatandasa haber verelim.” . v.s. v.s. Adamcagiz bir dertli sormayin…

Ve daha da onemlisi, artik bu durumlara alismamiz gerektigini, eger tedbir alinmazsa cok daha buyuk kesintilere hazirlikli olmamizi da soylemez mi? Bende safak atti ve oturdum bu makaleyi yazarak toplumu uyarmaya karar verdim.

PEKI BIZ TUKETICILER NE YAPIYORUZ BU ARADA?

Anladigim kadariyla durum vahim. Hem de cok fazla… Ancak kimse bunu yeterince anlamaya niyetli degil.

Bakiniz tum alisveris merkezleri, vitrinler, sokaklar, evler isil, isil.. Kimse ben su lambayi gereksiz yere yakmayayim gibi bir dusunce icinde degil.. Ayni sey su icin de gecerli. Hala hali ve araba yikayanlar, bir dometesi yikamak icin 5 dakika musluk akitanlar, bahcelerinde sebze yetistirmek icin tonlarca su tuketip, pazardan aldiklari fiyatin 10 misline bu sebzeleri uretenler, aman cimlerim sararmasin diyenler dolu. Sordugunuz zaman da “Sana ne kardesim parasini ben oduyorum, keyif benim degil mi?” diye kabadayilik da cabasi. Hic bir sey yapamiyorsaniz, bari WC rezervuarlarının icine dolu pet sise koyun da, sifonu her cekisteo kadar az su harcayin bari…

Bu arada hazirladigim bir yenilenebilir enerji kaynaklari projesi icin surekli mevzuat arastirmasi yapiyorum. Bilmiyorum kac kisinin haberi var ama son zamanlarda cikan bazi kanunlar ve yonetmelikler hakkinda kisaca bilgi vermek istiyorum.

KANUN, YONETMELİK VE KARARLAR NE DIYOR? YETERLI MI ACABA?

Beni zaman, zaman arayan sanayici ve is adamlari sorar. Biz ne gibi tesvik ve desteklerden yararlanabiliriz diye. Ben de kendilerine Turkiye’nin bir gecis donemi yasadigini, bu sorunun bir telefon gorusmesinde cevaplanamayacagini ve eger dogru bir danismanla calistiklari takdirde bu firsatlari daha dogru bir sekilde yakalayabileceklerini soylerim. Iste bana uc ay once soran kisiye o zaman veremeyecegim cevabi 03.Haziran’da cikan kanun verebiliyor. Peki hemen bu desteklerden yararlanmaya baslayabilirmiyiz? Iste onun cevabi icin yazimin devamini okumaya devam etmelisiniz.

Yenilenebilir enerji kanunu.

Kanun no: 5346Tarih:10.05.2005

Enerji verimliliği Kanunu.

Kanun no: 5627Tarih:18.04.2007

Jeotermal ve doğal mineralli sular kanunu.

Kanun no:5686Tarih:03.06.2007

Bu kanunlara ve yonetmeliklere linki tiklayarak ulasabilirsiniz.

http://www.epdk.gov.tr/mevzuat/diger/diger.htm

Ozellikle yuksek miktarlarda elektrik kullanan sanayici ve kurumlarin mutlaka Enerji Verimliligi kanununu okumasi gerekir. Kanun icinden bir bolumu asagiya kopyaliyorum;

Destekler

MADDE 8

a) Enerji verimliliği uygulama projeleri aşağıdaki esaslara göre desteklenir:

1) Endüstriyel işletmeler tarafından Genel Müdürlüğe sunulan, Genel Müdürlüğün uygun görüşü ile Kurul tarafından onaylanan, geri ödeme süresi en fazla beş yıl ve projesinde belirlenmiş bedelleri en fazla beşyüzbin Türk Lirası olan uygulama projeleri bedellerinin en fazla yüzde yirmisi oranında desteklenir.

b) Enerji yoğunluğunun azaltılmasına yönelik aşağıdaki uygulamalar gerçekleştirilir:

1) Herhangi bir endüstriyel işletmesi için üç yıl içerisinde enerji yoğunluğunu ortalama olarak en az yüzde on oranında azaltmayı taahhüt ederek Genel Müdürlük ile gönüllü anlaşma yapan ve taahhüdünü yerine getiren gerçek veya tüzel kişilerin ilgili endüstriyel işletmesinin, ödenek imkânları gözönüne alınmak ve yüzbin Türk Lirasını geçmemek kaydıyla, anlaşmanın yapıldığı yıla ait enerji giderinin yüzde yirmisi karşılanır.

3) Gönüllü anlaşma yapan gerçek veya tüzel kişilerin endüstriyel işletme içinde tükettikleri enerjiden; atıkları modern yakma teknikleri ile ısı ve elektrik enerjisine dönüştüren tesislerinde, 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde tanımlanan ve yurt içinde imal edilen kojenerasyon tesislerinde veya hidrolik, rüzgâr, jeotermal, güneş ve biyokütle kaynaklarını kullanarak ürettikleri enerji, enerji yoğunluğu hesabına dâhil edilmez.

Yenilenebilir enerji kanunu da tum sanayicilerimiz icin firsatlar sunmaktadir;

Yatırım dönemi uygulamaları

MADDE 7. — Yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanarak sadece kendi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla azami bin kilovatlık kurulu güce sahip izole elektrik üretim tesisi ve şebeke destekli elektrik üretim tesisi kuran gerçek ve tüzel kişilerden kesin projesi, planlaması, master planı, ön incelemesi veya ilk etüdü DSİ veya EİE tarafından hazırlanan projeler için hizmet bedelleri alınmaz.

Bu Kanun kapsamında;

a) Enerji üretim tesis yatırımları,

b) Kullanılacak elektro-mekanik sistemlerin yurt içinde imalat olarak temini,

c) Güneş pilleri ve odaklayıcılı üniteler kullanan elektrik üretim sistemleri kapsamındaki yapılacak AR-GE ve imalat yatırımları,

d) Biyokütle kaynaklarını kullanarak elektrik enerjisi veya yakıt üretimine yönelik AR-GE tesis yatırımları,

Bakanlar Kurulu kararı ile teşviklerden yararlandırılabilir.

Yeterli jeotermal kaynakların bulunduğu bölgelerdeki valilik ve belediyelerin sınırları içinde kalan yerleşim birimlerinin ısı enerjisi ihtiyaçlarını öncelikle jeotermal ve güneş termal kaynaklarından karşılamaları esastır.

Ozellikle koyu olarak isaretledigim son paragrafa dikkatinizi cekmek istiyorum. Her kosesinde jeotermal fiskiran ve Cesme yarimadasi basta olmak uzere, Aliaga, Bergama, Seferhisar, Guzelbahce v.b. bölgelerinde Turkiye Ruzgar haritasinin en yogun ruzgar alan bolgeler olarak belirledigi guzel Izmir’imiz ev ve isyerlerine kostur, kostur dogalgaz baglanmaktadir. Sizce de bu maddeye gore Vali ve Buyuksehir Belediye baskani suc islemis olmuyorlar mi?

Bu arada arastirmalarim sonrasinda ilginc bilgilere de ulastim. Bu kadar kanun ve yonetmelik yayinlayip, elektrik piyasasini yeniden duzenlemeye kalkan hukumetimiz, bir yandan “aman yatirimcilar gelin yatirim yapin, size her turlu destek ve tesvik bizden” diye cagri yaparken, yeni cikartilan kanunlarin henuz yonetmelikleri hazirlanmadigi icin (Kanuna gore 6 ay icinde hazirlanmasi gerekiyor.) jeotermal basvurularini bir yil boyunca ertelemis. Yani iki misli de para odeseniz, 03.06.2008 den once jeotermal aramak icin ruhsat alamiyorsunuz. İyi de hani enerji sikintimiz var, bir an once ruhsat alsak da aramaya baslasak deseniz bile, yonetmeligin cikartilmasi icin 6 ay koymus ya kanun. Ya yetismezse diye biri cikip basvuru suresini ne olur, ne olmaz diye bir yil erteleyivermis.

Ya ruzgar enerji santrali icin uretim lisansi alabiliyormuyuz? Maalesef hayir. EPDK nin 08.02.2007 tarihinde aldigi 1090/20 sayili kararla, daha once 01.Mart 2007 de baslayacak olan basvurular, bu kararla 01 Ekim 2007 tarihine ertelenmis. Nedeni? Kararda yazmiyor. Ertelenmis iste.

Kisacasi yenilenebilir enerji hakkinda 10.05.2005 tarihinde kanun cikmis olmasina ragmen, bugun ne ruzgar, ne de jeotermal enerji icin yurt ici ve yurt disi yatirimcilarin ulkemizde elektrik santrali kurmak icin yapmak istedikleri yatirimlarin onu maalesef kapatilmis bulunmaktadir.

PEKI BU KANUNLAR YETERLI MI? NELER YAPMALI?

Tekrar basa donersek. Gun icinde belirsiz zamanlarda yapilan elektrik kesintileri, elektrik hatlarinin havalarda dolasmasi, bonkorce kullanim ve cikartilan kanun ve yonetmeliklere ragmen devam ediyorsa ve biz kisa sure icinde bu uretimi arttirmaya henuz hazir degilsek. Vatandaslar ve sivil toplum olarak olaya el koymak zorundayiz demektir.

Sahsi ve acil cozum onerilerim:

- Bana gore aynen fahri mufettislik gibi belediye zabitalarinin ve jandarmanin da trafik terorunu onleyebilmek ıcın ceza yazmasi gibi bir uygulamayi, elektrik musrifligi icin de hemen-derhal-bugun devreye koymamiz lazim. Bu kapsama su kullanimini da eklemek cok yerinde olur.

- Ulkenin elektrik uretimi icin kaybedecek bir saati bile yokken, hazir kanunlarimiz TBMM den cikartilmis ve yururluge girmisken, sadece burokratik nedenlerle uygulamanin ertelenmesine hemen en yuksek noktadan mudahale edilmelidir.

- Yenilenebilir enerji kaynaklarindan elde edilen elektrigin devlet tarafindan 5-5,5 cent’den alinmasina tesvik getirilerek, bir cok Avrupa ulkesinde oldugu gibi parekende fiyat seviyesinden alinmali. Kacaklarin onlenmesinde izlenecek daha etkin ve tavizsiz yontemlerle verilen bu subvansiyonlar geri alınmalidir.

- Organik atik ve coplerden elde edilecek biogaz enerji sistemlerine Kocaeli orneginde oldugu gibi hibe, destek ve tesviklerle oncelik verilmelidir.

- Yerel yonetimlerin yenilenebilir enerji uretimine donuk yatirim ve projeleri, sadece AB ve Dunya bankasi ile sinirli kalmamali, gerekirse merkezi hukumet tarafindan da desteklenerek, yerel yonetimlerin hizmet uretmek icin surdurulebilir isletmecilik gelirlerine sahip olmasi tesvik edilmelidir.

Saygilarimla,

A.Baybars GOGEZ

ABG&RISK YONETIM VE PROJE DANISMANLIGIBULTEN TEMMUZ 2007